Venska tromboembolija (VTE) je životno ugrožavajuće stanje koje podrazumijeva dva međusobno povezana entiteta – duboku vensku trombozu (DVT) i plućnu emboliju (PE).
U današnjem članku pročitajte sve o venskoj tromboemboliji – što je, zašto nastaje te kako se dijagnosticira i liječi.
Što je venska tromboembolija?
Venska tromboembolija (VTE), odnosno venski tromboembolizam, koji obuhvaća duboku vensku trombozu (DVT) i plućnu emboliju (PE), je potencijalno životno ugrožavajuće stanje koje zahtijeva pravovremeno prepoznavanje.
Duboka venska tromboza (DVT) podrazumijeva stvaranje krvnog ugruška (tromba) u dubokim venama, najčešće donjih ekstremiteta (nogu) i zdjelice.
Prema smještaju tromba u dubokim venama nogu razlikujemo proksimalnu i distalnu duboku vensku trombozu.
Proksimalna duboka venska tromboza zahvaća poplitealnu venu (v. poplitea) i vene proksimalno od poplitealne, a to su femoralne vene (v. femoralis) i vene zdjelice.
Distalna duboka venska tromboza zahvaća vene distalno od poplitealne vene te se još naziva i potkoljenična DVT.
Distalna DVT je prisutna u 30 – 50 % slučajeva tromboze donjih ekstremiteta. Najčešće, ishodište plućne embolije je proksimalna DVT.
Učestalost duboke venske tromboze raste s dobi.
Plućna embolija (PE) je komplikacija duboke venske tromboze koja nastaje kada se dio ugruška ili cijeli ugrušak odvoji i dospijeva u plućnu cirkulaciju, blokirajući protok krvi.
Mehanizam nastanka venske tromboembolije
Osnovni mehanizam nastanka venske tromboze, odnosno tromboembolije opisan je kroz tri osnovna zbivanja – oštećenje krvnih žila, usporen protok krvi (usporena venska cirkulacija, tzv. venska staza) i hiperkoagulabilnost (povećana sklonost zgrušavanju krvi).
Predisponirajući čimbenici za nastanak venske tromboembolije
Razlikujemo stečene ili prolazne, i prirođene rizične čimbenike koji predisponiraju nastanak venske tromboembolije. U čak 50 % slučajeva, uzrok nije poznat, odnosno ne povezuje se ni s jednim rizičnim čimbenikom.
Stečeni (prolazni) rizični čimbenici
- kirurški zahvati
- trauma
- trudnoća
- oralna hormonska kontracepcija
- hormonska nadomjesna terapija
- prekomjerna tjelesna težina
- dugotrajna imobilizacija
- antifosfolipidni sindrom
- dehidracija
- hiperviskozni sindrom
- bolesti srčano – žilnog sustava (zatajenje srca)
- zloćudne bolesti
- upalne bolesti crijeva
- ijatrogena oštećenja krvnih žila
Prirođeni rizični čimbenici
- nasljedna trombofilija (manjak proteina C i S ili antitrombina, hiperhomocisteinemija)
- venske anatomske anomalije May – Turnerov i Paget – Schroetterov sindrom, ageneza šuplje vene i dr.)
Posebno značajni rizični čimbenici za nastanak venske tromboembolije jesu prethodno preboljela duboka venska tromboza ili plućna embolija, kao i kronična plućna hipertenzija.
Kako se dijagnosticira venska tromboembolija?
Dijagnoza venske tromboembolije postavlja se na osnovi anamneze, kliničkog pregleda, laboratorijskih testova i slikovnih dijagnostičkih metoda.
Najčešći znakovi i simptomi duboke venske tromboze jesu oteklina, bol, toplina, crvenilo, zategnutost kože zahvaćenog ekstremiteta te istaknute površinske vene.
U gotovo 50 % oboljelih, duboka venska tromboza je asimptomatska.
Važno je istaknuti da simptomi duboke venske tromboze nisu ni specifični, ni dovoljno osjetljivi samo za vensku trombozu, pa tako mogu biti dio kliničke slike mišićno – koštanih bolesti, rupture (puknuća) mišića, Bakerova cista, upale kože i potkožnog tkiva (celulitis) i dr.
Upravo zato, u dijagnostičkom postupku duboke venske tromboze (kao i plućne embolije), koristi se tzv. Wellsov upitnik koji, na temelju određenih kriterija, omogućuje procjenu vjerojatnosti postojanja venske tromboze, odnosno plućne embolije.
Dijagnostička obrada kod sumnje na duboku vensku trombozu podrazumijeva i laboratorijsko određivanje D – dimera te ultrazvučni pregled (UZV) vena nogu.
Kao i kod duboke venske tromboze, simptomi plućne embolije nisu specifični. Najčešći znakovi i simptomi jesu dispneja (otežano disanje) u mirovanju ili naporu, tahipneja (ubrzano i plitko disanje), bol u prsištu, kašalj, bolnost i otok potkoljenica i/ili natkoljenica. Važno je istaknuti da plućna embolija može biti i asimptomatska.
MSCT angiografiju je zlatni standard u dijagnostici plućne embolije.
Liječenje venske tromboembolije
Protokoli liječenja duboke venske tromboze i plućne embolije su gotovo isti i standardno podrazumijevaju početno liječenje (do 10 dana) s ciljem sprječavanja širenja DVT – a i PE – a.
Slijedi faza održavanja (3 mjeseca) i faza produženog liječenja ovisno o uzroku venskog tromboembolizma. Najčešće se primjenjuje supkutani heparin niske molekularne težine ili i. v. nefrakcionirani heparin.
Zaključno, venska tromboembolija je zajednički naziv za duboku vensku trombozu (DVT) i plućnu emboliju (PE). Pravovremeno prepoznavanje, zbrinjavanje i liječenje ovog stanja ključno je za sprječavanje komplikacija, uključujući smrtni ishod.
