Sindrom kratkog crijeva je malapsorpcijski poremećaj koji najčešće nastaje uslijed kirurškog odstranjenja (resekcije) dijela tankog crijeva.
Tanko crijevo je dio probavnog sustava, smješten između želudca i debelog crijeva, prosječne duljine od 5 do 7 metara. U tankom crijevu se odvija najveći dio apsorpcije hranjivih tvari.
Kod sindroma tankog crijeva, zbog smanjene apsorpcijske površine tankog crijeva, kao i poremećene crijevne pokretljivosti, onemogućena je odgovarajuća apsorpcija hranjivih tvari, vode i elektrolita, što se očituje kroničnim proljevima i pothranjenošću.
Sindrom kratkog crijeva je složen klinički entitet koji zahtijeva multidisciplinaran pristup u dijagnostici i liječenju.
U današnjem članku pročitajte sve što trebate znati o ovom malapsorpcijskom poremećaju.
Što je sindrom kratkog crijeva?
Sindrom kratkog crijeva (engl. Short Bowel Syndrome, SBS), poznat i samo kao kratko crijevo, je malapsorpcijski poremećaj koji nastaje zbog smanjenja duljine ili funkcionalne sposobnosti tankog crijeva.
Tanko crijevo je dio probavnog trakta, smješten između želudca i debelog crijeva, prosječne duljine od 5 do 7 metara. Sastoji se od dvanaesnika (duodenuma), jejunuma i ileuma. Glavna uloga sluznice tankog crijeva je završna probava i apsorpcija hrane.
Dobru apsorpciju omogućuje specifična građa sluznice tankog crijeva, ali gotovo jednako važan
čimbenik je i pokretljivost crijeva. Također, za uspješnu apsorpciju jako je važan optimalan protok krvi i limfe.
Sindrom kratkog crijeva je poremećaj koji nastaje zato što je velik dio crijeva „isključen“ iz funkcije. Poremećena je crijevna pokretljivost, a zbog smanjene ukupne crijevne površine, otežana je apsorpcija, pa dolazi do proljeva kojima se gubi većina neapsorbiranih tvari, a napose masnoća i žučne soli.
Sindrom kratkog crijeva najčešće nastaje kao posljedica kirurškog odstranjenja (resekcije) većeg dijela tankog crijeva. Međutim, kratko crijevo može biti i posljedica kongenitalnog defekta.
O sindromu kratkog crijeva, u odraslih, govorimo kada duljina ostatnog tankog crijeva nakon učinjene resekcije iznosi manje od 200 cm. Zbog značajnog gubitka tankog crijeva, najčešće dolazi do crijevnog zatajenja s posljedičnom malapsorpcijom hranjivih tvari, vode i elektrolita, zbog čega je potrebna nadomjesna prehrambena terapija.
Zašto nastaje sindrom kratkog crijeva?
Sindrom kratkog crijeva najčešće nastaje sekundarno kao posljedica opsežne kirurške resekcije tankog crijeva.
Jednim od najčešćih uzroka opsežne resekcije crijeva smatraju se crijevna ishemija (smanjen protok krvi) uslijed venske ili arterijske mezenterijalne tromboze te embolija mezenterijalne arterije.
U druge uzroke resekcije crijeva ubrajamo Crohnovu bolest, radijacijski enteritis, traumu, zapetljaj crijeva (volvulus) te rak tankog crijeva.
U djece, uzroci mogu biti nekrotizirajući enterokolitis, volvulus, crijevne malformacije ili ozljeda tankog crijeva.
Vrste sindroma kratkog crijeva
Odmah nakon kirurške resekcije tankog crijeva, ono samo počinje kompenzirati gubitak apsorpcijske površine. Prolazi kroz različite etape kako bi se povećala apsorpcija i održala ravnoteža (homeostaza). Ovaj proces, poznat kao adaptacija, događa se kroz strukturne promjene koje povećavaju površinu preostalog crijeva.
Rezultat adaptacije i kompenzacijska sposobnost ostatnog tankog crijeva određuju „vrstu“ sindroma kratkog crijeva. To može biti crijevna insuficijencija ili crijevno zatajenje. O crijevnoj insuficijenciji govorimo kada pacijent ima smanjenu duljinu preostalog tankog crijeva, no ne treba mu intravenska prehrana ili tekućina.
Kada su takve potporne mjere potrebne, riječ je o crijevnom zatajenju.
Simptomi sindroma kratkog crijeva
Simptomi sindroma kratkog crijeva ovise o proširenosti kirurškog zahvata, mjestu resekcije tankog crijeva i funkcionalnoj kompenzacijskoj sposobnosti ostatnog crijeva.
- proljev
- masna stolica (steatoreja)
- dehidracija
- umor
- pothranjenost (nedostatak hranjivih tvari)
- gubitak težine
- poteškoće s rastom i razvojem u djece
Općenito, ishodi su bolji u pojedinaca u kojih je sačuvan ileum, kao i debelo crijevo.
Naime, u usporedbi s jejunumom koji se može prilagoditi samo funkcijski, ileum, završni dio tankog crijeva, ima sposobnost i strukturne i funkcijske prilagodbe.
Drugim riječima, ileum usporava pražnjenje crijeva i odgađa pražnjenje želudca, čime pridonosi povećanoj apsorpciji hranjivih tvari. Takav kompenzacijski mehanizam ne postoji kod jejunuma.
Nadalje, debelo crijevo, osim što usporava prolazak crijevnog sadržaja, kompenzira smanjenje apsorpcije hranjivih tvari i tekućine.
Liječenje sindroma kratkog crijeva
Liječenje sindroma kratkog crijeva zahtijeva multidisciplinarni pristup koji podrazumijeva dijetalne promjene, održavanje optimalnog nutritivnog statusa, upravljanje simptomima i komplikacijama, kao i praćenje i podršku od strane stručnjaka kao što su gastroenterolozi te nutricionisti.
Održavanje optimalnog nutritivnog statusa podrazumijeva individualizirane planove prehrane i može uključivati upotrebu dodataka prehrani, otopina za oralnu rehidraciju, enteralne prehrane (kroz sondu za hranjenje) ili parenteralne prehrane (kroz venu).
Uz posebne prehrambene mjere, liječenje može uključivati lijekove, a ponekad može biti potrebna i kirurška intervencija (operacija). Kada niti jedan pristup ne rezultira uspjehom, razmatra se transplantacija crijeva.
Komplikacije sindroma kratkog crijeva
Komplikacije sindroma kratkog crijeva mogu biti posljedica osnovne bolesti, promijenjene funkcije crijeva ili terapijskih intervencija. Neke od njih navodimo u nastavku.
- poremećaj ravnoteže tekućina i elektrolita
- deficit vitamina (A, D, E, K i B12) i elemenata u tragovima (željezo, bakar, selen, cink)
- bubrežni kamenci
- žučni kamenci
- metaboličke bolesti kostiju (osteopenija, osteoporoza, osteomalacija)
- jetrena disfunkcija
- sindrom bakterijskog prerastanja crijeva (SIBO)
- infekcija
Individualiziran pristup i odgovarajuće liječenje, ključni su za poboljšanje kvalitete života, smanjenje simptoma i prevenciju dugoročnih komplikacija sindroma kratkog crijeva.
Literatura:
1. International Foundation for Gastrointestinal Disorders: What is Short Bowel Syndrome (SBS)?
2. Pažur G. Terapijski pristup sindromu kratkog crijeva u odraslih
